„Við viljum að fólk sem hefur komið sér upp færni utan skóla fái fagbréf til viðurkenningar á sinni þekkingu,“ segir Ingi Rafn Ólafsson, verkefnastjóri yfir innleiðingu fagbréfa. Fagbréf í tæknigreinum eru afrakstur samvinnu Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins (FA), Samtaka atvinnulífsins (SA) og Alþýðusambands Íslands (ASÍ), ásamt RSÍ og Rafmennt.

Í desember 2024 var undirritaður kjarasamningur á milli Samtaka atvinnulífsins og Rafiðnaðarsambands Íslands fyrir starfsfólk í tæknigreinum en í samningnum er kveðið á um að í stað launataxta (annarra en grunnlauna) og tengdra ákvæða kjarasamnings, s.s. um álagsgreiðslur vegna ábyrgðar, menntunar og annarra þátta, sé heimilt að innleiða hæfnilaunakerfi samningsaðila í einstökum fyrirtækjum.

Ingi Rafn Ólafsson

Búið er að setja á fót fimm fagbréf; í kvikmyndastjórn, ljóstækni, ráðstefnutækni, tímabundnum burðarvirkjum og sviðsstjórn. Þrjú til viðbótar eru í undirbúningi að sögn Inga en það eru fagbréf fyrir IT-tæknifólk, klippara fyrir sjónvarp og myndatökumann fyrir sjónvarp.

Ingi Rafn segir að fagbréfunum sé ekki ætlað að keppa við sveinspróf eða aðra menntun. Þau séu aðeins fyrir þá sem ekki hafa hlotið menntun í viðkomandi fögum en hafa aflað sér reynslu og þekkingar úti í atvinnulífinu. „Fagbréfin eru tæki til að viðurkenna og stimpla þekkingu fólks sem hefur ekki hlotið menntun viðkomandi fagi í skóla. Þetta er fyrir fólk sem hefur menntað sig í atvinnulífinu og er í raun mjög svipað ferli og raunfærnimat.“

Rafmennt annast framkvæmd matsins sem liggur til grundvallar fagbréfunum. Ferlið er svona:

Hvernig fer mat til fagbréfs fram ?

1. Umsækjandi sækir um mat til fagbréfs fyrir viðkomandi starf og skilar inn sjálfsmati fyrir starfið.
2. Boðað er til raunfærnimatsviðtals með matsaðila þar sem hæfni umsækjenda er metin gagnvart matslista starfsins.
   • Ef tilefni þykir til er verkefni eða próf lagt fyrir umsækjanda til staðfestingar á hæfni.
3. Í framhaldi fer fram þjálfun og fræðsla sem tekur mið af niðurstöðum matsins nema öllum hæfniviðmiðum sé náð.
4. Þegar öllum hæfniviðmiðum starfsins er náð er færnin staðfest með fagbréfi atvinnulífsins fyrir viðkomandi starf.

Ingi Rafn segir að enginn afsláttur sé gefinn í þessu ferli á þeirri þekkingu og færni sem þarf að vera til staðar. „En þekkjandi fólkið hjá Skerpu þá veit ég að margir félagar gætu verið með nokkur fagbréf, vegna þekkingar sinnar; fólk sem hefur til dæmis unnið við kvikmyndir, í leikhúsum og sjónvarpsstöðvum.“

Fagbréfin eru svo lögð til grundvallar þegar laun eru ákvörðuð. „Fólk raðast í hæfniþrep meðal annars út frá þekkingu sinni en líka þáttum eins ábyrgð og sjálfstæði í starfi og það endurspeglast þá í launum,“ segir hann.

Ingi Rafn segir að fyrstu aðilarnir séu um það bil að hefja þetta mat. Hann viti einnig um talsverðan fjölda af fólki sem er áhugasamt um að fara í mat í þeim fagbréfum sem eru í undirbúningi. „Við erum núna að vinna þessi næstu þrjú bréf og svo í mars förum við í fleiri greinar,“ útskýrir hann.

Aðspurður segir hann fyrirtæki almennt mjög jákvæð fyrir fagbréfunum enda geti það komið sér vel fyrir þau að starfsfólkið hafi viðurkennda færni auk þess sem það geti komið sér vel við ráðningar starfsfólks sem ekki hafi lokið skólamenntun í þessum greinum. „Viljinn þarf að vera beggja vegna borðsins í þessu og þessu hefur verið mjög vel tekið. Fyrirtæki sem starfa í þessum greinum vilja vera með færasta fólkið í vinnu og halda í það. Það er þeim enginn hagur að borga lágmarkslaun,“ segir hann.

Fagbréfin voru á meðal þess sem Rafmennt kynnti á Bransadeginum, sem fram fór 13. janúar. „Þessi dagur var líka gott tilefni til að klukka fólk og fyrirtæki í bransanum og ræða þessi mál. Við höfum fengið afar góðar viðtökur og viðkvæðið er yfirleitt þannig að fólk vill bara drífa í þessu – skella sér í mat.“

Hér má sækja nánari upplýsingar um fagbréfin.